3 Şubat 2016 Çarşamba

Şiirde Nazım Şekli, Birimi, Türü ve Ölçüsü

A- Nazım Şekli (Biçimi):

  • Bir şiirin dış yapısına, konu dışında kalan ögelerine “nazım şekli (biçimi)” denir.
  • Nazım şekli, dize ve uyağın bir düzen  içinde birleşmesinden oluşur.
  • Örneğin; gazel, kaside,  koşma, ,semâi, ilahi birer nazım şeklidir.

1- İslamiyet’ten Önceki Nazım Biçimleri
  • Koşuk
  • Sagu
  • Destan


2- İslamî Dönem Nazım Biçimleri
  • a) Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri

1-Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri
  • Mani
  • Türkü
  • Ninni
  • Ağıt
  • Destan
2-Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri
  • Koşma  (Güzelleme, Taşlama,Kocaklama,Ağıt)
  • Semâi
  • Varsağı
  • Destan   
3-Tekke –Tasavvuf  Edebiyatı Nazım Biçimleri
  • İlahi
  • Nefes
  • Şathiye
  • Deme
  • Devriye
  • Nutuk
b) Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri


1-Beyitlerle Oluşanlar
  • Gazel
  • Kaside
  • Mesnevi
  • Bent
  • Müstezat
  • Kıt'a
2-Dörlüklerle oluşanlar
  • Rubâi
  • Tuyuğ
  • Şarkı
  • Murabba


3- Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri


1-Sone:
  • Türk edebiyatına Cenab Şahabettin ‘in kazandırdığı  ancak Tevfik Fikret'in başarıyla kullanıldığı “sone”  Fransız edebiyatından alınan iki dörtlük ile iki üçlükten oluşan bir nazım şeklidir.
  • Uyak düzeni "abab, abba, ccd, eed" şeklindedir.


2-Terza-rima:
  • İtalyan edebiyatından alınan    “ terza- rima”, üçlü bentlerden  oluşan ve sonunda tek mısra bulunan nazım şeklidir
  • Kafiye düzeni aba, bcb, cdc, d şeklindedir.


3-Triyole:
  • On dizeden oluşan triyolenin kafiye şekli ab, aaaa, bbbb şeklindedir.
  • İlk bölüm iki, sonraki bölümler dört dizeden oluşur.
  • Birinci bölümün ilk dizesi birinci dörtlüğün sonunda, ikincisi ise ikinci dörtlüğün sonunda tekrar edilir.



B-Nazım Türü:

  • Nazım şekli aynı olan şiirlerin konularına göre sınıflandırılmasına “nazım türü” denir.
  • Örneğin; güzelleme,koçaklama,taşlama, birer nazım türüdür.



C-Nazım Birimi:
  •  Bir şiiri oluşturan dize kümelerine “nazım birimi” denir.
  •  Nazım birimi, şiirde anlam taşıyan en küçük bölümdür.
  • Örneğin;beyit, bent, dörtlük birer nazım birimidir.


1- Dize (Mısra):
  •  Bir şiirin her bir satırına mısra(dize)  denir.
  • Mısra, şiirin en küçük yapı birimidir.


2-Beyit:
  • Anlam bakımından birbirine bağlı olan ve iki dizeden meydana gelip aynı ölçüyle oluşturulan nazım birimidir.
  • Özellikleri;
  1. Beyit,  Türk edebiyatına Fars edebiyatından geçmiştir.
  2. Arap kökenli bir nazım birimi olan beyit,” ev” anlamına gelmektedir.
  3. Gazel, kaside mesnevi gibi nazım biçimleri beyitlerle oluşturulmuştur.



3-Bent(Kıta):
  •  Şiirde ikiden daha çok mısradan oluşan birimdir.
  • Bentler; terkib-i bent, terci-i bent olmak üzere ikiye ayrılır.
  •  Bağdatlı Rûhi, Kadı Burhaneddin ve Ziya Paşa bu türde eser veren şairlerdir.


4-Üçlük:
  • Üç tane mısradan oluşan nazım birimidir.

5-Dörtlük:
  • Dört mısradan oluşan ve Türk edebiyatında sıkça kullanılan nazım birimidir.


D-Nazım Ölçüsü;


Ölçü (Vezin):
  • Şiirde dizelerin hece sayısı veya kapalılık-açıklık (uzunluk-kısalık) esasına dayanan ve “vezin” adı da verilen şiirin oluşum şeklidir.
  •  Türk edebiyatında hece, aruz, ve serbest ölçü olmak üzere üç ölçü şekli kullanılmıştır.

1-Hece Ölçüsü:
  • Milli veznimiz olan hece ölçüsü, sözlü edebiyat döneminden başlayarak günümüze kadar devam eden nazım ölçüsüdür.
  • Bir dizede kaç hece varsa öteki dizelerde de o kadar hece vardır.
  • Hece ölçüsüyle yazılan ve belli yerde durulması gerektiğini gösteren yerlere de “durak” denir.
  • Hece ölçüsü özellikle  Halk edebiyatında sıkça kullanılmıştır.
Üstümüzden/gelen boran/kış gibi
Yavru şahin/pençesinde/kuş gibi


2-Aruz Ölçüsü:
  •  Arap kökenli bir nazım ölçüsü olan aruz, açıklılık-kapalılık (uzunluk-kısalık) esasına dayanan bir nazım ölçüsüdür.

Özellikleri:
  • Aruz,Araplardan Fars edebiyatına oradan da Türk edebiyatına geçmiştir.
  • Aruzu ilk kullanan kişi “Kutadgı Bilig” adlı eseriyle Yusuf Has Hacip’'tir
  • Aruzu Türkçeleştiren ise (Türkçeye uyarlayan) Tevfik Fikret'tir
  • Aruz, yaklaşık bin yıl Türk edebiyatında kullanılmıştır.
  • Aruzda kapalılık-açıklık esastır ve son hece daima kapalıdır.
  • Aruz ölçüsünde vezin gereği kapalı heceyi açık yapmaya “zihaf” denir.
  • Vezin gereği açık heceyi kapalı yapmaya “imale(çekme)” denir.
  • Kapalı bir heceyi bir buçuk hece yapmaya (bir açık bir kapalı) “med”denir.
  • Ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük kullanıldığından “ulama” olur.
  • Aruzla yazılmış bir dizeyi vezin gereği hecelemeye “takti” denir .
  • Takti,vezin gereği sözcükleri bölebilir.

3-Serbest Ölçü:
  • Türk debiyatında  kullanımına Birinci Yeni (Garipçiler) döneminde başlanan ve  günümüze kadar kullanımı devam eden nazım ölçüsüdür.
  • Serbest ölçü, bir anlamda ölçüsüzlüktür.
Eyüp ELMAS

Author & Editor

Merhaba Sevgili Öğrenciler,
Farklı bir platformda buluşuyoruz. Artık derslerimiz bu site ile birlikte daha verimli olacak. Sizler için hazırladığımız ders notlarına,buradan ulaşabilirsiniz. Zaman ilerledikçe yeni ders notları ve uygulamaları da ekleyeceğiz. Hepinize başarılar diliyoruz.

Hayatta muvaffak olmak için üç şey lazımdır: Dikkat, intizam, çalışma.” diyor Mevlana.
İyi çalışmalar..

0 yorum:

Yorum Gönder

Facebook'ta Bize Katıl