14 Şubat 2015 Cumartesi

Yazılı Dönem Türk Edebiyatı

YAZILI DÖNEM

  • Yazılı Türk edebiyatı 8. yy.da başlar. 10.yy.a kadar devam eder.
  • Türklerin en eski yazılı eserleri 6.yy.a ait olan Yenisey Yazıtları’dır;ancak okunamadığı için belge niteliği taşımazlar.
  • Bu bakımdan Türk tarihi ve edebiyatının ilk yazılı ürünleri Göktürk Yazıtları’dır.
  • Dönem ürünleri Göktürkçe ve Uygurca ile verilmiştir.
  • Hem halk diline dayalı bir anlatım (Tonyukuk Anıtı), hem de sanatlı bir söylev diliyle yapılan anlatım (Kültigin ve Bilge Kağan anıtları) kullanılmıştır.
  • Hem dini hem de din dışı ürünler verilmiştir.Bazı atasözleri ve destanla( Oğuz Kağan Destanı) bu dönemde yazıya geçirilmiştir.
  • Şiirlerde hece ölçüsü ve dörtlük nazım birimi kullanılmıştır.
  • Göktürkçe ile ortaya konan ürünlerde dil, yabancı etkilerden uzaktır.Uygurca eserlerde ise yabancı etkiler görülür.
  • “Bağımsızlık, yurt ve millet sevgisi, komşularla olan ilişkiler” anlatılmıştır.
  • Anlatımda bir içtenlik ve açıklık vardır. Dolambaçlı yollara kaçılmamıştır.
  • Bu dönemi Göktürk edebiyatı ve Uygur edebiyatı olmak üzere iki bölümde inceleyebiliriz:


A- GÖKTÜRK EDEBİYATI
  • Bu devrin ele geçen yazılı metinleri daha çok mezar taşlarıdır.
  • Orhun Irmağının eski yatağı ile Koşu Çaydam Gölü havâlisinde olan ve Göktürk tarihini aydınlatan bu kitabeler Tonyukuk, Kültigin ve Bilge Kağan adına dikilmişlerdir.

Tonyukuk Yazıtı 
  • 720 tarihlerine doğru, ölümünden önce, kendisi tarafından yazdırılmış bir âbidedir.
  • Âbide’de İlteriş ile Kapagan Kağan devirlerinde devletin durumu anlatılmış ve bazı öğütler verilmiştir.
  • Bilge Kağan’ın da kayınbabası olan Bilge Tonyukuk, bu itibarla Türk tarihini ilk defa kaleme almış ve edebiyatımızda tarih şuurunun hakim olduğu bir hâtırât da yazmıştır.
Kültigin Yazıtı 
  • Bu devir edebiyatının ikinci mühim eseri durumundadır.
  • 20 günde yazılan bu âbide, 732 yılında dikilmiştir.
  • Kültigin adına yazılan âbidedeki sözler, Bilge Kağan ağzından verilmiş ve ikinci Türk tarihçisi Yulug (Yollug) Tigin tarafından yazılmıştır.
Bilge Kağan Yazıtı 
  • Bu âbide, Göktürk Kitabeleri içinde en mühim mevkii işgal eder.
  • Yulug Tigin tarafından yazılan ve 735 tarihinde dikilen Bilge Kağan Yazıtı, kısa cümlelerle yazılmıştır. 
  • Bilhassa tekrir sanatını ihtiva etmekte; tarih, dil ve edebiyat bakımından üstün bir değere sahip bulunmaktadır.
  • Bu âbidelerde Türkçenin bir hayli işlenmiş olduğu görülmektedir.
  • Âbideleri ilk defa Danimarkalı Wilhelm Thomsen, 1893 yılında okumuştur.


GÖKTÜRK YAZITLARININ ÖZELLİKLERİ
  • Türk edebiyatının ilk yazılı örnekleridir.
  • Yazıtlarda, dağılan Göktürklerin, Bilge Kağan ve kardeşi Kültigin tarafından bir araya getirilişi ve Göktürk devletinin yeniden kuruluşu anlatılmaktadır.
  • Anıtların yazarı Yuluğ(Yollug) Tigin’ dir.
  • Dil, yabancı etkilerden uzak ve yalın bir Türkçedir.
  • Yazıtlarda yer yer gerçekçi bir tarih dili, yer yer eleştiri cümleleri, yer yer de güçlü bir söylev dili kullanılmıştır.
  • Yazıtlarda, Türk ulusunun benliğini unutmaması ve birlik olması gerektiği, düşmanların tatlı sözlerine ve hediyelerine aldanmayıp uyanık olması gerektiği vurgulanmıştır.
  • Yazıtların varlığından ilk kez, 13.yy.da İlhanlı dönemi tarihçisi Cüveyni “Tarih-i Cihan-Güşa” adlı eserinde bahsetmiştir.
  • Orhun yazıtlarını, bilim dünyasına ilk kez, İsveçli bir subay olan Strahlanberg tanıtmıştır.
  • Anıtlar üzerindeki yazıları ise ilk kez Danimarkalı bilgin Thomsen 1893’te okumuştur.
  • Yazıtların tamamının okunması 1922’de tamamlanabilmiştir.



B- UYGUR EDEBİYATI
  • 14  harften oluşan ve bitişik yazılan bir alfabeyle yazılmıştır.
  • Bu alfabeyle daha çok mani dinine ve Budist Uygurlara ait metinler yazılmıştır.

Bu metinlerin en önemlileri şunlardır:
  • Altun Yaruk
  • Turfan Şarkıları
  • Çeştani Bey Hikayesi
  • Sekiz Yükmek


Eyüp ELMAS

Author & Editor

Merhaba Sevgili Öğrenciler,
Farklı bir platformda buluşuyoruz. Artık derslerimiz bu site ile birlikte daha verimli olacak. Sizler için hazırladığımız ders notlarına,buradan ulaşabilirsiniz. Zaman ilerledikçe yeni ders notları ve uygulamaları da ekleyeceğiz. Hepinize başarılar diliyoruz.

Hayatta muvaffak olmak için üç şey lazımdır: Dikkat, intizam, çalışma.” diyor Mevlana.
İyi çalışmalar..

0 yorum:

Yorum Gönder

Facebook'ta Bize Katıl