Son Yazılar

    Featured Posts

  • at front and 1
  • at front and 2
  • at front and 3
  • at front and 4

Edebi Türler

EDEBİ TÜRLERİ

Anlatmaya Bağlı Edebi Türler:

1-Roman:
Ø  Yaşanmış veya yaşanabilir bir olayın  ayrıntılarıyla anlatılmasıdır.
Ø  Roman, Türk edebiyatına çevriler yoluyla girmiştir.
Ø  Dünya edebiyatındaki ilk modern roman, Cervantes' in “Don Kişot” adlı eseridir.
Ø  İlk çeviri roman, Yusuf Kamil Paşa'nın Fransız yazar Fenelon' dan çevirdiği “Telamak” adlı eserdir.
Ø  İlk yerli roman, Şemsettin Sami’nin “Taaşuk-ı Talat ve Fitnat” adlı eserdir.
Ø  İlk edebi roman, Namık Kemal’in  “İntibah” adlı eseridir.
Ø  Tarihi ilk roman, Namık Kemal'in “Cezmi” adlı eseridir.
Ø  Realist ilk roman, Recaizâde Mahmut Ekrem' in “Araba Sevdası” adlı eseridir.
Ø  Batılı anlamda ilk roman,  Halit Ziya Uşaklıgil' in “Mai ve Siyah” adlı eseridir.
Ø  Psikolojik ilk roman, Mehmet Rauf' un “Eylül” adlı eseridir.    

2-Hikaye (Öykü) :
Ø  Yaşanmış veya yaşanması muhtemel bir olayın yer ve zaman ögesiyle birlikte anlatılmasıdır.
Ø  Hikaye türü Türk edebiyatında çok eskidir.
Ø   Ancak Batılı anlamdaki ilk eserler Tanzimat döneminde verilmiştir.
Ø   Hikaye, ikiye ayrılır.

Olay Hikayesi(Klasik Hikaye ve Maupassant Tarzı):
Ø  Olay etrafında şekillenen hikayelerdir.
Ø  Bu türün ilk ve en önemli örneklerini Guy de Maupassant  vermiştir.
Ø   Onun için Maupassant tarzı olarak da bilinir.
Ø  Türk edebiyatındaki en önemli temsilcisi Ömer Seyfettin'dir. 

Durum Hikayesi ( Modern Hikaye- Çehov Tarzı):
Ø  Herhangi bir durum etrafında şekillenen bu hikaye türünün en önemli temsilcisi Anton Çehov’dur.
Ø  Türk edebiyatında ise Sait Faik ile Memduh Şevket bu tarzda hikayeler yazmışlardır.
Ø  Dünya Edebiyatındaki ilk hikaye örneği İtalyan Baccacio'nun “Decameron” adlı eseridir.
Ø  Türk edebiyatındaki ilk hikaye örnekleri Ahmet Mithat Efendi'nin “Letâif-i Rivayet” adlı eseridir.
Ø  Batılı anlamda ilk hikate  ise Sami Paşazâde Sezâi'nin “Küçük Şeyler” adlı eseridir.

Hikaye ile Romanın Karşılaşılaştırılması:
Ø  Hem hikaye hem de roman olmuş veya olması muhtemel bir olayı anlatır.
Ø   Hikayede tek olay varken romanda iç içe geçmiş birden fazla olay vardır.
Ø  Bu yüzden hikaye daireye, roman ise apartmana benzetilir.
Ø  Hikayede şahıs kadrosu azken romanda kalabalıktır.
Ø  Hikayede yer,olay,zaman üçlüsü varken romanda serim düğüm,çözüm üçlüsü vardır.

3-Masal:
Ø  Olağanüstü olayların olağanüstü karakterlerle anlatıldığı sözlü edebiyat ürünleridir.
Ø  Masallar anonimdir.
Ø  Masallarda dini ve milli motiflere hemen hiç yer verilmez. Bu yönüyle destan ve efsaneden ayrılır.
Ø  Masallarda yer ve zaman kavramları  yoktur.
Ø  Masalların hemen hepsi tekerlemeyle başlar.
Ø  Masallar Doğu edebiyatı ürünüdür ve didaktiktir.
Ø  Masallarda olaylar tamamen hayal ürünüdür ve masallarda miş'li geçmiş zaman kullanılır.
Ø  Masallarda iyi kahramanlar ödüllendirilirken, kötüler cezalandırılır.

4-Efsane:
Ø  Bir inanış sonuncu ortaya çıkan ve olağanüstülüklerin görüldüğü metinlerdir.
Ø  Efsaneyi  masaldan farklı olan en önemli yön, efsanenin  herhangi bir inanış sonucunda ortaya çıkmasıdır.

5-Fabl:
Ø  Kişiyi düşündürmek veya eğitmek amacıyla insan dışındaki canlı ve cansız varlıkların konuşturulmasıdır.
Ø  Türk Edebiyatındaki ilk fabl örneği Şeyhi'nin “Harname” adlı mesnevisidir.

6-Destan:
Ø  Bir milleti ilgilendiren olaylar çerçevesinde şekillenen, yiğitlik ve olağanüstülükler üzerine kurulmuş, uzun manzum hikayelerdir.
Ø  İkiye ayrılır:

a-Doğal  Destan
Ø  Toplumu derinden etkileyen savaş, göç,kıtlık,gibi olaylar sonucu söylenen manzum hikayelerdir.
Ø  Destanlar epik şiirlerdir.
Ø  Destanlar kendisini oluşturan milletin dini ve milli motifleriyle yüklüdür. Bu yönüyle destanlar masallardan ayrılır.
Ø  Uyak ve kafiye düzeni oluşturulduğu ulusun özelliklerine göre değişir.
Ø  Destanlarda hem gerçek hem de gerçeküstü olaylar verilir.
Ø  Destanlardaki gerçeküstü olaylar çıkarıldığında destanlar, tarihi belge sayılabilir.
Ø  Doğal destanların tamamı anonimdir.

1-Dünya Edebiyatındaki Doğal Destanlar:
v  Şehname:                                İran               
v  Olieda ve Odiesa:                   Yunan
v  Nibelungen:                            Alman
v  Kalevela:                                 Fin
v  Şinto:                                       Japon
v  İgor:                                         Rus
v  Chanson  de Roland:               Fransız
v  Ramayana --Mahabarda:        Hint
v  La Cid:                                    İspanyol
v  Beowulf:                                 İngiliz
v  Gılgamış:                                Sümer

2-Türklerin Doğal Destanları:
v  Alper Tunga:                          Saka
v  Şu:                                           Saka
v  Oğuz Kağan Destanı:             Hun
v  Ergenekon:                             Göktürk
v  Bozkurt:                                  Göktürk
v  Göç:                                        Uygur
v  Türeyiş:                                  Uygur
v  Manas:                                    Kırgız


b-Yapay Destanlar:
Ø  Bir şair veya sanatçının tarihi bir olaydan etkilenip onu destan şeklinde anlatmasıdır.
Ø  Yapay destanları doğal destanlardan ayıran en önemli özellik  söyleninin  belli olmasıdır.
Ø  Yapay destanlar; şair veya sanatçının bireysel üretkenliğine dayanan ve sanatsal amaçlı yazılan destanlardır.

Dünya Edebiyatındaki Yapay Destanlar:
v  Kaybolmaş Cennet         J. Mihton - İngiliz
v  Kurtarılmış Kudüs         Tasso - İtalya
v  Çılgın Orlanda               Ariosto - İtalya
v  İlahi Komedya               Dante - İtalya

Türklerin Yapay Destanları:
v  Genç Osman Destanları             Kayıkçı Kul Mastafa
v  Çanakkale Destanı                      Mehmet Akif Ersoy
v  Üç Şehitler Destanı                     Fazıl Hüsnü Dağlarca
v  Kuvay-i Milliye Destanı              Nazım Hikmet
v  Sakarya Meydan Muharebesi   Ceyhin Akif Kansu


Göstermeye Bağlı Edebi Metinler:

Ø  Tiyatronun ilk örneklerine eski Yunan’da dini törenlerde rastlanır.
Ø  Edebi türler içinde en eski türlerden olan tiyatro, Türk edebiyatında sözlü olarak oynanmıştır.
Ø  Karagöz,Ortaoyunu ve Meddah geleneksel (sözlü) Türk tiyatrosu ürünleridir.
Ø  Batılı anlamda yazılan ilk tiyatro örneği Şinasi nin tek perdelik töre komedyası olan Şair Evlenmesi’dir.
Ø  Sahnelenen ilk tiyatro eserimiz ise Namık Kemal’ in Vatan yahut Silistre adlı eseridir.

Ø  Tiyatrolar konularına göre üçe ayrılır:

TRAGEDYA (TRAJEDİ)
Ø  Hayatın acı yönlerini kendine has kurallarla sahnede göstermek amacıyla ve ahlak, erdem dersi vermek için yazılan tiyatro eserleridir.
Ø  Trajedi türlerinin ilk temsilcileri eski Yunan sanatçıları Sophokles, Eurpides, Aiskhyles’tir
Ø  Konusunu tarihten ve mitolojiden alır.
Ø  Kahramanlar Tanrı,Tanrıça ve soylu kişilerden oluşur.
Ø  Üç birlik kuralına uyma zorunluluğu vardır.
Ø  Eserler, manzum olarak yazılır.
Ø  Birbiri ardınca süren koro ve diyolog bölümleri vardır.
Ø  Kötü çirkin sayılabilecek olaylar sahnede gösterilmez.
Ø  Dil,seçkinlerin kullandığı üsluptur.
Ø  İnsanoğlunun hırslarını, kavgalarını gösterir ve bunların çoğu felaketli bir sonuca bağlanır.
Ø  Bir olay, aynı yer ve zamanda gerçekleşir.
Ø  Corneille ve Racine önemli Fransız yazarlarıdır.

KOMEDYA ( KOMEDİ )
Ø  Hayatın veya  insanların gülünç ve eksik yönlerini ortaya koymak ve insanları düşündürmek amacıyla yazılan tiyatro eserleridir
Ø  Konusunu günlük yaşamdaki olaylardan alır.
Ø  Kahramanlar, toplumun her kesiminden olabilir.
Ø  Komediler  de manzum olarak  yazılır.
Ø  Üç birlik kuralına uyma zorunluluğu vardır.
Ø  Her türlü bayağı, kaba söz ve şakaya yer verilir. Üslupta seçkinlik aranmaz.
Ø  Yunan edebiyatındaki temsilcisi Aristophanes’tir.
Ø  En önemli temsilcisi ise Moliere’dir.

Komedi türü üçe ayrılır :
1-Karakter Komedyası:
Ø  Kişilerin eksik ve gülünç yönlerinin ortaya konulduğu komedi türüdür.
v  Moliere :Tartuffe, Cimri
v  Shakespiare: Venedik Taciri

2-Töre Komedyası:
Toplumun eksik veya gülünç yönlerinin anlatıldığı komedi türüdür.
v  Şinasi:    Şair Evlenmesi
v  Aristophanes:   Eşek Arıları
v  Moliere:           Gülünç Kibarlar
v  Gogol:              Müfettiş

3-Entrika Komedyası :
Ø  Olayların  merak uyandıracak şekilde ve insanları şaşırtacak biçimde oynandığı komedi türdür.

v  Moliere:        Scapin’in Dolapları
v  Shakespiare:      Yanlışlıklar Komedyası

DRAM
Ø  Hayatı olduğu gibi acı ve tatlı yönleriyle yansıtan ve kurallara bağlı kalan tiyatro eserleridir.
Ø  19.yüzyılda  Tragedya’nın katı kurallarını yıkmak amacıyla meydana getirilmiştir.
Ø  Acıklı ve gülünç sahneler birlikte verilir.
Ø  Olaylar tarihten ve günlük yaşamdan alınır.
Ø  Üç birik kuralına uyma zorunluluğu yoktur.
Ø  Olaylar çirkin de olsa sahnede  gösterilir.
Ø  Kahramanlar, toplumun her sınıfından seçilebilir.
Ø  Dramlar, nazım-nesir karışık yazılırlar.

v  Victor Hugo:        Hernani, Cromvell
v  Shiller:                 Wilhem Tel, Haydutlar
v  Namık Kemal:     Vatan Yahut Silistre



Öğretici Metinler:

1. Deneme:

Ø  Sanatçının herhangi bir konuyu kendi düşünce ve yorumunu da katarak içten bir anlatımla vermesidir.

Özellikleri:
Ø  Denemede konu sınırlaması yoktur.
Ø  Denemede verilen bilgilerin kanıtlanma zorunluluğu yoktur.
Ø  Deneme ,kişisellik taşıdığından ''ben'' in ülkesi olarak adlandırılır.
Ø  Dünya edebiyatında deneme türüyle özdeşlesen ve en önemli örneklerini veren sanatçı, Montaigne'dir.
Ø  Türk edebiyatında ise deneme türünün ilk örnekleri Tanzimat’la birlikte verilmeye başlanmıştır.

v  Nurullah Ataç  :                         Karalama Defteri
v  Ahmet Haşim   :                        Gurabahane-i Laklakan           :
v  Ahmet Hamdi Tanpınar:          Beş Şehir
v  Suut Kemal Yetkin :                  Denemeler
v  Sabahattin Eyüpoğlu :              Mavi ve Kara

2-Eleştiri (Tenkit):
Ø  Herhangi bir sanatçıyı  veya sanat eserini değerlendirmek amacıyla yazılan edebi türdür.
Ø  Eleştiride amaç okuyucuyu bilgi sahibi yapıp eseri tanıtmaktır.
Ø  Nesnel eleştirilere rastlansa da eleştirilerin çoğu özneldir.
Ø  Türk edebiyatındaki ilk eleştiri örneği Namık Kemal'in Tahrib-i Harabat adlı eseridir.
Ø  Nurullah Ataç,Mehmet Kaplan,Yakup Kadri,Cenap Şahabettin ve Cemil Meriç önemli eleştirmenlerdendir.

3-Makale:
Ø  Alanında uzmanlaşmış kişilerce yazılmış bilimsel yazılardır.
Ø  Makalelerin kanıtlanma zorunluluğu vardır.
Ø  Makale bilimsel yazı olduğu için süslü ve sanatlı bir anlatımdan kaçınılır, ciddi bir üslup kullanılır.
Ø  Türk edebiyatında yazılan ilk makale Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi’dir.
Ø  Didaktik özellikler taşıyan makale, gazete ve dergilerde yayımlanır.

4-Fıkra: 
Ø  Güncel herhangi bir olayın sanatçının yorumunu da içererek anlatılmasıdır.
Ø  Fıkralar da gazete ve dergilerde yayımlanır.
Ø  Fıkranın en önemli özelliği gündemdeki olayları anlatmasıdır.
Ø  Fıkraların kanıtlanma zorunluluğu yoktur.

5-Gezi Yazısı (Seyahatnâme):

Ø  Gezilip görülen yerlerin bilgi verilmek amacıyla anlatılmasıdır.
Ø  Eski bir tür olan gezi yazısı, denince akla gelen ilk eser, Evliya Çelebi'nin “Seyahatnâme” adlı eseridir.
Ø  Dünya edebiyatında ise Marco Polo ve İbn-i Batuta önemli gezi yazarları vardır.
Ø   Türk edebiyatındaki ilk seyahatname örneği Seydi Ali Reis'in “Mirat’ül Memâlik” adli eseridir.

6- Biyografi (Yaşam Öyküsü):
Ø  Sosyal hayatta herhangi bir alanda tanınmış kişilerin hayatlarının başka biri tarafından kaleme alınmasıdır.
Ø  Biyografinin Divan edebiyatındaki karşılığı Tezkire’dir.
Ø  Türk edebiyatındaki ilk tezkire örneği de Ali Şîr Nevâi 'nin “Mecâlis'ün Nefâis” adlı eseridir.

7-Otobiyografi( Özyaşam Öyküsü):
Ø  Herhangi bir alanda ün yapmış birinin kendi hayatını  anlatmasıdır.

8-Monografi:
Ø  Ünlü bir kimsenin hayatını, kişiliğini, eserlerini ayrıntılarıyla anlatan veya bilimsel bir alanda özel bir konu üzerine yazılan inceleme yazısıdır.
Ø  Monografinin biyografiden farkı, ele alınan kişinin herhangi bir özelliğinin derinlemesine incelenmesidir.

9-Günlük (Günce):
Ø  Herhangi bir kişinin günlük yaşadıklarını günü gününe tarih belirterek anlatmasıdır.
Ø  Günlüğün Divan edebiyatındaki karşılığı Ruznâme’dir.

10-Anı (Hatıra):
Ø  Kişinin yaşadıklarını veya tanık olduklarını anlattığı edebi türdür.
Ø  Hatıralar, yaşanan döneme ışık tuttukları için tarihi belge niteliğindedir.
Ø  Hatırayı günlükten ayıran en önemli nokta, hatırada tarihin olmamasıdır.

v  Ziya Paşa: Defter-i Amal
v  Halit Ziya Uşaklıgil : Saray ve Ötesi,Kırk Yıl
v  Halide Edip Adıvar : Mor Salkımlı Ev
v  Yakup Kadri : Zoraki Diplomat, Anamın Kitabı
v  Falih Rıfkı Atay : Çankaya,Ateş ve Güneş

11- Mektup:
Ø  Birbirinden ayrı yerlerde yaşayan ve birbirleriyle iletişim kurmak isteyen insanların birbirlerine sıcak ve samimi bir üslupla yazdıkları ve mesaj anlamı taşıyan yazılardır.
Ø  Mektuplar; Özel mektuplar,Siyasi Mektuplar,Edebi Mektuplar olmak üzere üçe ayrılır.
Ø  Bir mektubun edebi değer taşıyabilmesi için mektuplaşan kimselerin veya mektubun edebi yönünün baskın olması gerekir.
Ø  Türk edebiyatındaki ilk mektup örneği Fuzuli'nin Şikayetname adlı eseridir.

12- Nutuk (Söylev):
Ø  Bir topluluğa güzel düşünceler aşılamak o topluluğu duygulandırıp coşturmak amacıyla söylenen güzel ve etkili sözlerdir.
Ø  Türk Edebiyatındaki ilk nutuk örneği Göktürk Kitabeleridir.

13- Röportaj:
Ø  Herhangi bir gerçeği araştırıp incelemek amacı ile o konu hakkında bilgi sahibi olmak için herhangi bir kimseyle konuşmaktır.
Ø  Röportaj gazeteciliğin en önemli dallarındandır.

14- Sohbet(Söyleşi):
Ø  Herhangi bir düşünceyi veya konuyu yazarın karşısında biri varmış gibi günlük,sıradan samimi bir dille anlatıldığı düşünce yazılarıdır.
Ø  Nurullah Ataç,Ahmet Rasim,Şevket Roda en önemli sohbet yazarlarındandır. 

15 –Mülâkat:
Ø  Uzmanlık alanlarında tanınmış kişilerle yaşamları,çalışmaları ya da istenilen herhangi bir konuda sorulu- cevaplı karşılıklı  görüşmeyle yapılan  ve bunların  yazıya geçirilmesiyle oluşan bir türdür.


Eyüp ELMAS

author

Elmas Hoca

Merhaba Sevgili Öğrenciler,
Farklı bir platformda buluşuyoruz. Artık derslerimiz bu site ile birlikte daha verimli olacak. Sizler için hazırladığımız ders notlarına,buradan ulaşabilirsiniz. Zaman ilerledikçe yeni ders notları ve uygulamaları da ekleyeceğiz.
Hepinize başarılar diliyoruz.
“Hayatta muvaffak olmak için üç şey lazımdır: Dikkat, intizam, çalışma.” diyor Mevlana…
İyi çalışmalar...

Sitemizde yayınlanacak yeni yazılar
e-mail adresinize gelsin.

1 yorum:

Yorum Gönder

www.CodeNirvana.in

Powered by Blogger.
Copyright © Elmas Hoca |