17 Şubat 2013 Pazar

Edebi Akımlar

KLASİSİZM

  • 17.yy’ da Fransa’ da ortaya çıkmış ve Avrupa’ ya yayılmıştır.
  • Rabelais ve Montaigne bu akımın öncüleridir.
  • Akımın teorisyeni Art Poetigve “Şiir Sanatı” adlı eseriyle dönemin   edebiyat kurallarını belirleyerek akımın kurucusu olur.
  • Bu akımı “Aristo ve Descartes” in düşünceleri oluşturur.
  • Klasisizm’ in en belirgin nitelikleri trajedilerde görülür.
  • En büyük başarıyı tiyatroda göstermişlerdir.
  • Fabl, deneme, roman, hitabet, mektup türünde de eserler verilmiştir.
  • Gerçek yalnızca akıl yoluyla bulunur bu nedenle de edebiyatta da akıl, mantık ve     sağduyu egemen olmalıdır.
  • Sanat insanın doğasına önem vermeli, insana karşı sevgi ve saygıyı temel  almalı  dır.
  • Sanat eseri ideal insanı anlatmalıdır. Kahramanlar halk arasından değil aklını kul  lanabilen örnek kişilerden seçilmelidir.
  • Konu akla ve mantığa uygun işlenmelidir.
  • Yazar, eserlerinde kendi kişiliğini, duygu ve coşkularını gizlemelidir.
  • Klasisizm az sözle çok şey anlatma sanatıdır bu nedenle anlatım yapaylıktan uzak,   yalın ve anlaşılır olmalıdır.
  • Konudan çok konunun işleniş biçimi önemlidir. Eserler biçimce kusursuz olmalı-    dır.
  • Sanat sanat içindir bu yüzden halkın değil seçkin kişilerin kullandığı dil önemli    dir.
  • Konular mitolojiden, Eski Yunan’ dan ve Latin edebiyatından alınmalı; günlük    olaylar, yerli ve dini efsaneler konu olarak işlenmemeli.
  • Kişiler her zaman ve her yerde aynıdır onun için değişmez tipler yaratılmalıdır.
  • Sanat eseri ahlaka ve erdeme uygun olmalıdır.
     AKIMIN TEMSİLCİLERİ

  • Batı Edebiyatında
  1. Trajedi Alanında: Corneille, Racine
  2. Komedi Alanında: Moliere
  3. Tipleme Alanında: La Bruyere
  4. Fabl Alanında: La Fontaine
  5. Deneme: Montaigne
  6. Roman: Fenelon, Fayette
  7. Düşünce Alanında: Pascal, Descartes
  • Türk Edebiyatında
  1. Şinasi
  2. Yusuf Kamil Paşa
  3. Ahmet Vefik Paşa
  4. Ali Bey

ROMANTİZM ( COŞUMCULUK )

  • 18. yy’ da Almanya, İngiltere ve Fransa’ da ortaya çıkıp bütün Avrupa’ ya yayılır.
  • Klasisizme tepki olarak ortaya çıkan bu akım onun bütün     kurallarını yıkmıştır.
  • Romantizm doğmadan önce Shakespeare’ in eserlerinde bu akımın özellikleri görülür. Aynı durum Cervantes’ in “Don Kişot” adlı eserinde de görülür bu nedenle bu sanatçılar bu akımın öncüsü   sayılır.
  • Sanat ve sanatçı sıkı kurallara bağlı olamaz, sanatçı özgür olmalıdır.
  • Aklın yerini sınır tanımayan bireysel duygu ve heyecanlar almıştır.
  • Seçkin ve ideal insanların yerine, sıradan insanlara yer verilmeli
  • Yerli ve milli kaynaklara, Hıristiyanlık mucizelerine, günlük olaylara, aşk, doğa olaylarına yer verilmeli.
  • Acı ve şiddet olaylarına sahnede yer vermişler, trajediye komik öğelerde katarak dram türünü yaratmışlardır.
  • Tiyatroda üç birlik kuralına uymamışlardır.
  • İnsanı psikolojisiyle incelemek yerine, çevresiyle incelemeye başlamışlar. 
  • Sanatçılar yapıtlarında kişiliklerini gizlememişler
  • Sözcük seçimine özen göstermemişler, dilleri ağır ve sanatlıdır.
  • Eserlerinde karşıtlıklardan çokça yararlanmışlar.
  • Romantik sanatçılarda karamsarlık egemendir. Kahramanlarda keder, hüzün, çaresizlik gözlenir.
  • Sanat toplum içindir görüşünü benimsemişler

AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. Fransa: J.J.Rousseau, Victor Hugo, Alexandre Dumas, Lamartine, Bernardin de Saint-Pierre,
  2. Almanya: Goethe, Schiller, Chateaubriand
  3. İngiltere: Lord Byron, Shelly
  4. Rusya: Puşkin
  5. Amerika: Edgar Allan Poe
  • Türk Edebiyatı
  1. Namık Kemal
  2. Abdulhak Hamit Tarhan
  3. Recaizade Ekrem
  4. Tevfik Fikret
  5. Ahmet Mithat
  6. Şemsettin Sami
  7. Reşat Nuri Güntekin

REALİZM ( GERÇEKÇİLİK )

  • Gerçeği ve doğayı olduğu gibi, bütün çirkin ve güzellikleriyle anlatmaya çalışırlar.
  • Hayaller ve duygular gerçeği bozuyor düşüncesiyle reddedilmiş, gözleme ve    çevrenin incelenmesine ağırlık verilmiş.
  • Kahramanların yaşadığı ortam bütün ayrıntılarıyla anlatılır.
  • Olaylar güncel yaşamdan, kahramanlar sıradan kişilerden alınmış.
  • Sanatçı olaylar karşısında tarafsız davranır, görüşlerini eserine yansıtmaz.
  • Her sınıftan insan edebiyatın konusudur.
  • Eserlerde kullanılan dil sade, yalın ve içten, söz oyunlarından uzaktır.
  • Yazarlar eserlerinde kişiliklerini gizler.
  • Bu akımın temsilcilerine göre sanatın amacı yine sanattır

AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. Fransa: Balzac, Stendhal, Gustave Flaubert, Goncuart Kardeşler, Alphonse Daudet, Maupassant
  2. Rusya: Tolstoy, Dostoyevski, Gorki, Gogol, Çehov
  3. İngiltere: Charles Dickens, Daniel Defoe,
  • Türk Edebiyatı

  1. Samipaşazade Sezai
  2. Recaizade Ekrem
  3. Nabizade Nazım
  4. Halit Ziya Uşaklıgil
  5. Ömer Seyfettin
  6. Memduh Şevket Esendal
  7. Refik Halit Karay
  8. Yakup Kadri Karaosmanoğlu
  9. Kemal Tahir
  10. Halide Edip
  11. Sait Faik
  12. Sabahattin Ali

PARNASİZM ( ŞİİRDE GERÇEKLİK )

  • Bu akımın temsilcileri sanat sanat içindir görüşünü benimser.
  • Romantiklerin duygu, hayal ve mecazlara ağırlık vererek biçimi ihmal etmelerini şiddetle eleştirmişlerdir.
  • Akla seslenen şiir, biçim ve kafiyeden oluşmalıydı. Onlara göre güzellik ancak güzel biçimlerle elde edilebilirdi.
  • Nazım şekli, biçim ve kafiye vazgeçilmez unsurlardır.
  • Şiirde sözcük seçimine büyük önem verilmiş.
  • Nesnel doğa güzelliklerinin tasvirine ağırlık verilmiş ve tablolaştırılabilecek şiirler yazılmış.
  • Ritim sağlamak için Aliterasyonlara ağırlık verilmiş.
  • Şairler eserlerde kişiliklerini gizlemiş, dış dünyayı taraf tutmadan anlatmışlar.
  • Romantizmin dışladığı Yunan-Latin kültürüne yeniden dönmüşler.
  • Tarihi olaylar, efsanevi kişiler şiire konu olmuş; eski uygarlıkların kültüründen yararlanılmış.
  • Felsefe, bilim ve teknik şiire girmiş.

AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. François Coppe
  2. Leconte de Lisle
  3. Heradia
  4. Teophile Gautier
  5. T. Banville
  • Türk Edebiyatı 
  1. Yahya Kemal
  2. Cenap Şahabettin
  3. Tevfik Fikret

NATÜRALİZM (DOĞALCILIK)

  • Realistleri yeteri kadar gerçekçi saymayarak bilimsel gerçeklere dayalı bir edebiyat oluşturmayı amaçlar.
  • Determinizmi ( Aynı şartlar altında aynı sebepler aynı sonuçları doğurur.) insana ve topluma uyguladılar.
  • Naturalistlere göre toplum bir laboratuar, insan bir deneme konusu, sanat ise bir bilgindir.
  • Sanatın amacı; insanın bütün özelliklerini bilimsel yollarla ortaya çıkarmaktır.
  • Gerçek hayatta görülen ve ayıp, çirkin, bayağı  sayılan şeyler doğal olarak karşılandı.
  • Naturalist eserlerde, yönetim ve toplum baskısının yarattığı bir kötümserlik sezilir
  • Yazar eserlerinde kişiliğini ve görüşlerini gizler.
  • Bu akım deneysel roman alanında gelişmiştir.
  • Bu akımın temsilcileri genelde gerçeğin çirkin yönlerini anlatırlar.

AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında

  1. Emile Zola
  2. Alphonse Daudet
  3. Maupassant
  4. Hauptmann
  5.  J. Steinbeck

  • Türk Edebiyatında
  1. Nabizade Nazım
  2. Hüseyin Rahmi Gürpınar
  3. Beşir Fuat

SEMBOLİZM ( SİMGECİLİK )

  • Parnasizm’de dış gerçeklik önemliyken, Sembolistlerde insanın iç dünyası önemli
  • Doğrudan doğruya anlatılması güç olan soyut duyguların simgelerle anlatılmasıdır.
  • Bu sanatçılara göre gerçeği olduğu gibi anlatmak imkansızdır.
  • Sembolist şairlerde musiki çok önemlidir.
  • Bu akımın sanatçıları şiirde anlam açıklığına karşı çıkarlar, anlam kapalılığını, yorum sonsuzluğunu savunurlar.
  • Onlara göre :”Şiir anlaşılmak için yazılmaz.”
  • Bu sanatçılara göre:”Şiir her okunduğunda başka anlamlara gelmelidir.”
  • Mecazlara ve söz oyunlarına bolca yer verirler
  • Sanatçılar gerçeklikten, toplumdan kaçarak tam bir öznelliğe, kendi iç dünyalarına dalmışlardır.
  • Onlar için şiirin biçimi önemli değildir bu yüzden serbest şiiri denediler.
  • Yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine bağlı kalmadılar.
  • Sanat sanat içindir anlayışına bağlı kaldılar.

AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. Baudelaire
  2. Mallarme
  3. Verlaine
  4. Edgar Poe
  5. Rimbaud
  6. Valery
  • Türk Edebiyatında
  1. Cenap Şahabettin
  2. Ahmet Haşim
  3. Ahmet Muhip Dranas
  4. Ahmet Hamdi Tanpınar
  5. Necip Fazıl
  6. Cahit Sıtkı

EMPRESYONİZM (İZLENİMCİLİK )

  • 19.yy’ ın sonlarında ortaya çıkan bu akım birçok özelliğiyle Sembolizmin devamı sayılabilecek bir resim ve şiir akımıdır.
  • Bu akımın temsilcileri doğayı, gerçekte olduğu gibi değil de, ondan edinilen izlenimlerle anlatırlar.
  • Gerçek nesnel değildir. Kişiye göre değişir.
  • Her sanatçı çevreyi kendi ruh haline göre dile getirir.
  • Dil, anlatım ve biçimde özgürlüğü savunurlar.
  • Sembolizmde görülen imgesellik, nesnelere değişik anlamlar yükleme bunlarda yoktur.

AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. Rimbaud
  2. Verlaine
  3. Rilke
  4. Hopkins
  • Türk Edebiyatında

  1. Ahmet Haşim
  2. A. Muhip Dranas
  3. Cenap Şahabettin

EKSPRESYONİZM (DIŞAVURUMCULUK)

  • Empresyonizm’ e tepki olarak ortaya çıkmıştır.
  • İnsanın iç dünyasındaki duyguları anlatmaya (dışavurmaya) önem vermiş.
  • Sanayi çağının anlamsızlaştırdığı yaşama karşı ruhun isyanıdır.
  • Sanatçılar, öznel gerçekliğe ve iç gözleme büyük önem vermişlerdir.
  • İyi sanatçı, bir nesneyi zihnin katışıksız ürünü olarak incelemelidir.

AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. O’Neil
  2. T.S.Eliot
  3. J.Joys

KÜBİZM

  • Empresyonizme tepki olarak ortaya çıkmıştır.
  • Nesnelerin yalnız görünen değil, görünmeyen taraflarını da anlatmaya çalışır.
  • Sanatçılara göre yaşam çok boyutludur ve insan yaşam denilen olay içinde birçok şeyi hep birden görmektedir.
  • İyi bir sanatçı hem insanı hem de o an ne düşündüğünü esere geometrik şekillerle yansıtır


      AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. Picasso
  2. Apollinare
  3. Jacop

FÜTÜRİZM ( GELECEKÇİLİK )

  • 20.yy’ ın başlarında ortaya çıkan bu akımın kurucusu Marinetti’ dir. 
  • İtalya’ da ortaya çıkmış, oradan Avrupa’ya yayılmıştır. 
  • Geçmişin tüm sanat değerleri terk edilmeli, yeni yaşamın hızına uygun, yeni anlatım biçimleri ve yolları bulunmalı.
  • Sanatın her dalına hareket getirilmeli, enerji, atılganlık, tehlike, gözüpeklik, çalışmanın kutsallığı savunulmalıdır.
  • Şiirde hızın güzelliği vurgulanmış, hatta uçaklara ve trenlere övgüler düzülmüştür.
  • Geleneksel dilbilgisi kuralları kırılmış hıza uygun fiil ve isimler kullanılmış

      AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1.  Mayakovski
  2. Marinetti
  • Türk Edebiyatında
  1. Nazım Hikmet

DADAİZM (KURALSIZLIK)

  • 20.yy’ ın başlarında Fransa’ da ortaya çıkmıştır.
  • Kurucuları Tristatian Tzara, Breton ve arkadaşlarıdır.
  • I.Dünya Savaşında yüz binlerce insanın ölmesi, insanların acılara gömülmesi; akla,mantığa ve ahlaka dayalı biçimde kurulduğu söylenen düzenlere karşı güvenin sarsılması bu akımın ortaya çıkmasını sağladı.
  • Dil ve estetik kuralarını tanımayan, anlatımda başı boş bir yol izleyen, bile bile kapalılığa sapan bir akımdır.
  • Bu akımın sanatçıları kuşku içinde kalmayı uygun bulmuş, hiçbir şeyin doğruluğuna inanmamışlardır.
  • Aklın hiçbir değerinin olmadığını savunmuşlardır. Bu yüzden kişiyi aklın tutsaklığından kurtarmayı amaçlamışlar.
  • Kendilerinden önceki edebiyat akımlarıyla alay etmişlerdir.
  • Bu akım fazla taraftar bulamamıştır.
  • Başlangıçta bu akımda yer alan “ Aragon, Paul Elvard, Andre Breton” daha sonra Sürrealist olmuştur.
  • Kağıt parçaları üzerine sözcükler yazın, bunları bir şapkanın içine atıp karıştırın, sonra teker teker çekip bir kağıdın üzerine sıralayın; işte Dadaizm.

      AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. Tristan Tzara
  2. Francis Picabia

SÜRREALİZM (GERÇEKÜSTÜCÜLÜK)

  • 1924 yılına doğru Fransa’da ortaya çıkmıştır.
  • Akımın kuruluşunu Sigmund Freud hazırlamıştır
  • Fransız şair ve akıl hastalıkları doktoru Andre Breton ilkeleri ortaya konmuştur
  • Aklın baskısını ortadan kaldırarak bireyin gerçek kişiliğini bilinçaltında aramak gerekir. Bunun için rüyalı, yarı hülyalı durumları incelemek gerekir.
  • Bunlar bilim için sanat görüşünü getirmiştir.
  • Gerçeküstünü yakalamak için ipnotizma seansları düzenlemişlerdir.
  • Gerçek sanat eserleri iradeyle ortaya çıkmamıştır. Bunlar rastlantı ve otomatizmin ürünüdür.
  • Şiirin iç akışını engellediği için noktalama işaretlerinin çoğunu kullanmamışlardır

AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. Paul Eluard
  2. Andre Breton
  3. Luis Aragon
  4. Henry Miller
  • Türk Edebiyatında
  1. Cemal Süreyya
  2. Turgut Uyar
  3. Edip Cansever
  4. İlhan Berk
  5. Ece Ayhan

EGZİSTANSİYALİZM ( VAROLUŞÇULUK

  • İkinci Dünya Savaşı’ nın son yıllarında ortaya çıkmıştır.
  • Bu akımın öncüsü Fransız düşünür Jean Paul Sartre’ dir.
  • İnsanın kendi geleceğini yine kendisinin çizebileceğini savunurlar.
  • Bir bunalım edebiyatıdır. Savaşın yarattığı bunalımlar sonucunda, insanın kaybolan mutluluğunu arayış vardır.
  • İnsanın özgürlüğünü kısıtlayan hiçbir engeli tanımazlar.
  • Bu akımın eserlerinde karakter yoktur. İnsan durumlar karşısında gösterdiği hareketlerle karakter oluşturur.
  • Eserlerde kahramanın ne zaman ne yapacağı belli olmaz,  onu ancak eserin sonunda anlayabiliriz.
  • Sanat politikayla iç içe olmalıdır. Yazar çağının sorunlarına duyarlı olmalıdır.

AKIMIN TEMSİLCİLERİ
  • Batı Edebiyatında
  1. Albert Camus
  2. Franz Kafka
  3. Jean Paul Sartre


Eyüp ELMAS


Author & Editor

Merhaba Sevgili Öğrenciler,
Farklı bir platformda buluşuyoruz. Artık derslerimiz bu site ile birlikte daha verimli olacak. Sizler için hazırladığımız ders notlarına,buradan ulaşabilirsiniz. Zaman ilerledikçe yeni ders notları ve uygulamaları da ekleyeceğiz. Hepinize başarılar diliyoruz.

Hayatta muvaffak olmak için üç şey lazımdır: Dikkat, intizam, çalışma.” diyor Mevlana.
İyi çalışmalar..

0 yorum:

Yorum Gönder

Facebook'ta Bize Katıl